"Moje miasto Z?bki" - program ?rodowiskowo-przyrodniczy

Zasób wiadomo?ci dzieci o otaczaj?cej rzeczywisto?ci i zasób ich do?wiadcze? jest bardzo niewielki. St?d wiele przedmiotów i zjawisk jest dla dzieci czym? nowym, czasem niezrozumia?ym. Bior?c to pod uwag?, a tak?e fakt, ?e dziecko w wieku przedszkolnym my?li konkretnie w oparciu o to, co widzia?o, s?ysza?o, co stanowi?o przedmiot jego dzia?ania, nale?y d??y?, aby poznawanie mia?o charakter konkretny, by przebiega?o w bezpo?rednim zetkni?ciu z przedmiotami, faktami i zjawiskami oraz w powi?zaniu z dzia?aniem.

            Dziecku w wieku przedszkolnym nie powinno si? przekazywa? wiadomo?ci o nieznanych zupe?nie rzeczach drog? przekazu s?ownego. To, co ma pozna?, powinno zobaczy? – i to w miar? mo?liwo?ci w naturalnym ?rodowisku. Mówi?c o procesie kszta?towania poj?? u dzieci pami?tamy, ?e tworzenie tych poj?? zale?ne jest od poznawania przedmiotów lub zjawisk w drodze bezpo?redniego kontaktu z nimi, poznawania prawid?owej nazwy oraz wyodr?bniania charakterystycznych i istotnych cech danego przedmiotu lub zjawiska. Takie poznawanie i taka droga kszta?towania poj?? wymaga niejednokrotnie wyj?cia poza teren przedszkola w celu umo?liwienia dzieciom obserwacji otoczenia, a niekiedy dzia?ania w nim. Dlatego w naszym przedszkolu, od 2002 roku realizowany jest autorski program ?rodowiskowo-przyrodniczy  „Moje miasto Z?bki”. To program oparty na zaplanowanych i zorganizowanych, spacerach i wycieczkach. Wa?nym argumentem uzasadniaj?cym potrzeb? organizowania wycieczek jest fakt, ?e stanowi? one dla dzieci zawsze radosne prze?ycie, urozmaicenie codziennego ?ycia. A to, ?e dziecko poznaje w atmosferze emocjonalnego zaanga?owania, powoduje ?atwiejsze i trwalsze przyswajanie. Przez bezpo?redni kontakt z otoczeniem uzyskujemy najlepsze rezultaty wychowawcze.

Spacery i wycieczki s? jedn? z form pracy z dzie?mi w wieku przedszkolnym. W metodyce przedszkolnej obie wymienione formy wyj?cia poza teren przedszkola ujmowane s? najcz??ciej ??cznie. Trudno jest niekiedy ró?nicowa? i powiedzie? w sposób ?cis?y, kiedy wyj?cie z dzie?mi poza teren przedszkola jest spacerem, a kiedy wycieczk?. Cel organizowania spacerów wynika g?ównie z potrzeby zapewnienia dzieciom pobytu na ?wie?ym powietrzu, natomiast cele wycieczek s? bardziej ró?norodne i wszechstronne. Ogólnie ujmuj?c mo?na je okre?li? nast?puj?co:

poznawanie otoczenia w bezpo?rednim kontakcie z nim,

kszta?towanie  postaw moralno – spo?ecznych, patriotycznych i estetycznych;

dostarczanie przyjemno?ci i odpoczynku.

W pierwszym wypadku w celu wycieczki wyst?puj? elementy dydaktyczne: wzbogacanie lub u?ci?lanie wiadomo?ci, kszta?towanie poj??, rozwijanie procesów poznawczych, np. spostrzegania, uwagi, a tak?e procesów my?lowych tego rodzaju, jak porównywanie, analiza i synteza oraz uogólnianie. Kontakt z nowym, ciekawym ?rodowiskiem pobudzi dzieci  do wypowiadania si? i stawiania pyta?, co wp?ynie na rozwój mowy. Jednocze?nie wp?ywa? on b?dzie na kszta?towanie si? postawy dziecka – wyrabianie w?a?ciwego stosunku do otoczenia, odczuwania jego pi?kna, uczuciowego wi?zania z najbli?szym ?rodowiskiem i krajem ojczystym.

W odniesieniu do drugiego zasadniczego elementu wycieczki, celem jej b?dzie stworzenie dzieciom mo?liwo?ci wypoczynku w pi?knym otoczeniu przyrodniczym, dostarczenie przyjemno?ci przez d?u?szy i atrakcyjny pobyt np. w lesie, na ??ce lub nad rzek?, urozmaicenie codziennego ?ycia. Wskazane cele wycieczek, jak te? osi?gane warto?ci, chocia? rozpatrywane oddzielnie, w realizacji wyst?puj? ??cznie i s? od siebie uzale?nione. Istnieje nie tyko mo?liwo??, ale konieczno?? realizowania wymienionych wy?ej celów i zada? w sposób ca?o?ciowy poprzez ka?d? wycieczk? lub spacer. Aby jednak praca mia?a charakter ?wiadomy i systematyczny, trzeba ka?dorazowo, gdy przygotowujemy wycieczk? , wyodr?bni? cel zasadniczy, pami?taj?c jednak o tym, ?e ka?da wycieczka – to doskona?a okazja do wyzwalania wielostronnej aktywno?ci dzieci.

            Mówi?c o celach, a wi?c i o roli wycieczek w pracy wychowawczej, nale?y dostrzega? tak?e ich znaczenie dla kszta?towania stosunków mi?dzy dzie?mi. W czasie wycieczki ??czy dzieci wspólne radosne prze?ycie, co sprawia, ?e wytwarza si? przyjemna atmosfera, u?atwiaj?ca serdeczne kontakty, okazywanie sobie uprzejmo?ci, wyzwalaj?ca serdeczno?? i kole?e?sko??. Dzieci ch?tnie pomagaj? sobie, dziel? si? tym, co posiadaj?. Serdeczne kontakty nawi?zuj? dzieci podczas spacerów i wycieczek z lud?mi doros?ymi – ucz? si? odnosi? do nich uprzejmie, kulturalnie i ?yczliwie, okazuj?c sw? wdzi?czno?? za udzielane wyja?nienia, okazywan? pomoc i opiek?.

W ten sposób podczas wycieczki, której g?ównym celem jest przyjemno?? i wypoczynek, wzbogacamy i u?ci?lamy wiadomo?ci, rozwijamy zdolno?? obserwacji i budzimy zainteresowania przyrodnicze. Kszta?tujemy nawyki kulturalnego zachowania si?. Dostarczamy prze?y? wyzwalaj?c wyobra?ni? twórcz?, która odtwarzana jest w dzia?alno?ci plastycznej lub s?ownej dzieci.

Wszystkie omówione wy?ej cele i warto?ci wycieczek mog? wyst?pi? tak?e podczas ka?dego spaceru, chocia? w sposób mniej wszechstronny i systematyczny. Zarówno podczas wycieczki, jak i spaceru mog? zaistnie? nieprzewidziane, a wychowawczo po??dane sytuacje, które mo?na wykorzysta?. Id?c na spacer nie pominiemy ciekawie udekorowanej wystawy sklepowej, która zainteresuje dzieci, ?wie?o rozkwit?ych kwiatów na klombie w parku lub skwerku, pracy przy naprawianiu drogi lub torów kolejowych itp. Ka?da tak? okazj? nale?y wykorzysta?, by dowiedzie? si? czego? nowego, co? pokaza? i podziwia?.

Maria Jolanta Bizub